جامعه شناسی یك رویداد

جامعه شناسی یك رویداد

علیرضا خانی - سر دبیر روزنامه اطلاعات

سه مدیر یك بانك به اتهام هزاران میلیارد تومان خیانت در اموال صندوق ذخیره فرهنگیان و مشاركت در اخلال عمده در نظام اقتصادی به شلاق و زندان‌های طویل المدت محكوم می‌شوند. در روزی كه قاضی آنها را احضار می‌كند تا حكم را ابلاغ كند، به طرز عجیبی هر سه با هم سكته می‌كنند و به بیمارستان می‌روند. روز بعد، یك وكیل معروف كه متهم اصلی پرونده‌ از او در دادگاه نام برده و مدعی شده میلیاردها تومان دریافت كرده و آدم با نفوذی است، در پاركینگ دفترش در خیابان اصلی شهر به شیوه فیلم‌های آلن دلون به رگبار بسته و كشته می‌شود. دوربین‌های مداربسته مكان هم قطع بوده‌اند.

اگر بخواهیم به شیوه كاملاً علمی و بدون پیشداوری این اتفاقات را تحلیل كنیم می‌توانیم بگوییم ممكن است همه این اتفاقات «تصادفاً» همزمان رخ داده باشد. یعنی سه محكوم فساد اقتصادی كاملاً تصادفی در یك روز سكته كرده باشند و وكیل مرتبط با پرونده هم تصادفاً، به خاطر یك موضوع دیگر به رگبار بسته شده باشد و دوربین‌ها هم تصادفاً كار نكرده باشند اما آیا افكار عمومی و یا به قول امیل دوركیم«وجدان جمعی» این تصادف‌ها را می‌پذیرد؟

وجدان جمعی یعنی قضاوت مجموعه‌ای از افراد كه مرتبط با پدیده‌ای هستند درباره آن پدیده. یعنی برآیند قضاوت درونی یك جامعه آماری درباره یك كنش، فرد، گروه، رخداد، ماجرا و...

طبیعی است كه این قضاوت از آسمان نازل نمی‌شود و بر تجربه زیسته افراد و حوادث و رخدادهای پیشینی استوار است.

ممكن است در كشوری، دو خودرو هم جهت در بزرگراهی تصادف كنند و خودرو عقب‌تر ادعا كند كه اتومبیل جلویی

دنده‌عقب آمده، اما پلیس هرگز این ادعا را نپذیرد چون چنین سابقه‌ای از چنین رفتاری در بزرگراه ندارد. اما در كشوری دیگر به محض چنین اتفاقی، نخستین فرض پلیس همان باشد كه خودرو جلویی دنده عقب حركت كرده است!

این تفاوت به خاطر میزان خاطره فردی افراد و تجربه زیسته‌شان است و تكرار پذیری یك اتفاق در یك جامعه.

بنابراین، مردم همان‌گونه كه اصل اختلاس و فساد را تصادفی نمی‌پندارند، رویدادهای پس از آن را هم تصادفی نمی‌دانند و این نوع نگاه، حتی اگر در موردی خاص نادرست باشد، كاملاً طبیعی و قابل درك است.

در ادبیات آسیب‌شناسی اجتماعی، اختلاس را جرم یقه‌سفیدان ذكر می‌كنند. یعنی فسادی كه توسط افرادی در مصادر امور رخ می‌دهد. یك كارگر ممكن است مرتكب سرقت شود اما امكان دست‌زدن به اختلاس را ندارد. اختلاس جرم یقه‌سپیدانی است كه پست مدیریتی دارند و معمولاً هم از مجازات مصون می‌مانند. مثلاً وكلای گران‌قیمت و توانا و بانفوذی در اختیار می‌گیرند كه آنها را از مجازات می‌رهاند یا در نظام قضایی و دادگستری نفوذ دارند و با استفاده از مكانیزم‌هایی كه مغایرتی هم با قانون ندارد از احكام سنگین رهایی می‌یابند. بنابراین ـ كمابیش در همه دنیا ـ ممكن است یك كارگر به خاطر سرقت یك آچار در یك روند قانونی به زندان بیفتد اما یك اختلاسگر به خاطر اختلاس نصف كارخانه در یك روند قانونی، مجازات نشود.

شاید، در یك نگاه بشدت كلان، اتفاقی كه برای یك كارگر یا یك اختلاسگر می‌افتد، در قیاس با پهنا و عمق فضای اقتصادی ـ اجتماعی جامعه از منظر میزان خسارت مالی بر اقتصاد ملی، چندان اهمیت نداشته باشد اما از منظر روانشناسی جامعه، قیاس این موارد ضربه‌ای هولناك بر اعتماد عمومی در جامعه وارد می‌‌كند. این ضربه سهمگین، امروزه با استعانت از فضای مجازی و تكرار و تكثیر ویرانگر یك خبر در زمان كوتاه، به اوج می‌رسد و فضا را برای گسستگی اجتماعی، بی‌اعتمادی در همه سطوح یعنی بی‌اعتمادی طبقات فرودست به فرادست و بی‌اعتمادی افراد به یكدیگر و بی‌اعتمادی جامعه به حاكمیت مهیا می‌كند.

این بی‌اعتمادی عمومی كه نه فقط نگارنده، بلكه بسیاری از كارشناسان و دلسوزان درباره آن هشدار می‌دهند، كماكان در حال رشد و شیوع است. فراموش نكنیم كه ابعاد بی‌اعتمادی نسبتی با «تعداد» رخدادهایی كه موجب آن می‌شود ندارد. یك فرد ممكن است حاصل یك عمر اعتماد را با یك عمل، ضایع كند. مردم عملكرد همه یقه سفیدان را زیر نظر می‌گیرند و خواسته یا ناخواسته، رفتار اقلیت را به اكثریت تعمیم می‌دهند.

 

مرکز خدمات حقوقی آبسرد
IMAGE نیمه دوم هفته دوم خرداد،افزایش دما به همراه بارش های رگباری
شنبه, 04 خرداد 1398
بطور طبیعی در فلات مرکزی ایران خرداد ماه زمان آغاز... ادامه مطلب ...
IMAGE انسداد و مسلوب المنفعه شدن 8 حلقه چاه آب غیر مجاز
شنبه, 04 خرداد 1398
ظاهراً این روزها شهرستان دماوند علاوه بر مشکل زمین... ادامه مطلب ...
IMAGE شب های قدر بر مومنان خدا جو گرامی باد
جمعه, 03 خرداد 1398
شب قدر است و من قدری ندارم چه سازم توشه قبری ندارم شب... ادامه مطلب ...
IMAGE شروع موج جدید بارش های رگباری از هفته آخر اردیبهشت/خرداد با باران می آید
یکشنبه, 22 ارديبهشت 1398
مطابق آخرین خروجی مدل های میان مدت هواشناسی با نفوذ... ادامه مطلب ...
IMAGE آنها که بر طبل جنگ می کوبند...!
شنبه, 21 ارديبهشت 1398
این روزها تنش لفظی بین ایران و ایالات متحده آمریکا به... ادامه مطلب ...
IMAGE پایان هر جنگی مذاکره است!
پنج شنبه, 19 ارديبهشت 1398
نگاه تحليلگران: "پایان هر جنگی مذاکره است!" علی آهنگر،... ادامه مطلب ...
IMAGE تشریح وضعیت آب روستائی در شهرستان دماوند
پنج شنبه, 19 ارديبهشت 1398
مدیر آب و فاضلاب روستایی شهرستان دماوند با بیان اینکه... ادامه مطلب ...
IMAGE ورود موج جدید بارشی در روزهای پایانی هفته
چهارشنبه, 18 ارديبهشت 1398
از امروز (چهارشنبه 18 اردیبهشت) بتدریج با ورود یک موج... ادامه مطلب ...
IMAGE از ساسی مانکن تا آبراهام لینکلن
سه شنبه, 17 ارديبهشت 1398
صبح روز سه شنبه (17 اردیبهشت 98)در حالیکه همه نگاه ها... ادامه مطلب ...
IMAGE روسیه برنده نهائی جنگ ایران و آمریکا
سه شنبه, 17 ارديبهشت 1398
ظاهراً روس ها از اینکه بین ایران و آمریکا جنگی اتفاق... ادامه مطلب ...
IMAGE خروج ایران از برجام،همان چیزی که ترامپ می خواهد
سه شنبه, 17 ارديبهشت 1398
در خبرهای امروز آمده بود که ، احتمالا حسن روحانی،... ادامه مطلب ...
IMAGE حلول ماه مبارک رمضان مبارک باد
یکشنبه, 15 ارديبهشت 1398
حلول ماه مبارک رمضان بر تمام مسلمانان جهان و بویژه... ادامه مطلب ...